Arda �etinkaya » WPF

MEF’i basit bir WPF uygulamas� ile daha iyi anl�yoruz…

Arda — Sat, 01 May 2010 18:28:07 +0000

�nceki bir ka� yaz�mda MEF(Managed Extensibility Framework) ile ilgili bir �eyler yazm��, k�saca ve basit�e anlatmaya �al��m��t�m. Bu yaz�mda onlar� birle�tirerek ve ilerki yaz�larda da kullanabilece�imiz bir �rnek olmas� ad�na MEF�in WPF ortam�nda basit�e uygulanmas�na de�inerek MEF�i biraz daha iyi anlamaya �al��aca��z.

Biz yaz�l�mc�lar daha �ok kod kavram�n� sevdi�imiz i�in �ok karma��k olmasa da di�er yaz�lara nazaran biraz daha kod �rne�i i�eren bir yaz� olacak bu �imdiden belirtim. Bu arada kodlar� elimden geldi�ince �ok basit yaz�p, ilerleyen yaz�larda ba�ka konular ile onlar� de�i�tirerek biraz daha eli y�z� d�zg�n hale getirece�iz.

Ne yapaca��z?

Ger�ek hayatta kullanamayaca��m�z, anlams�z bir WPF �plugin� uygulamas� yap�yor olaca��z. Ger�ek hayatta kullanamayaca��z belki ama kullan�labilir uygulamalar yapmam�z a��s�ndan vizyon katacak bir �rnek olacak.

Ba�l�yoruz…

�ncelikle yandaki resimdeki gibi bir proje yap�s� olu�tural�m. “WPFMEF” ana WPF uygulamam�z olacak. Bu uygulama, y�klenen �plugin�leri �al��t�rmakla y�k�ml� olacak. “FirstWPFPlugin” ve “SecondWPFPlugin” projeleri ise �WPF User Control� olarak yarataca��m�z, WPF�e kullan�c� kontrol� olarak y�kleyece�imiz,�plugin�ler olacak...”Common” projesi ise t�m uygulamalarda ortak olarak kullnabilece�imiz bile�enleri i�erecek.

Ana uygulama…

�WPFMEF� projesi az �nce belirtti�im gibi MEF ile olu�turdu�umuz �plugin�leri �al��taracak uygulama. Basit�e a�a��daki gibi bir ekran g�r�nt�s�ne sahip.

Ya da a�a��daki gibi bir XAML�e…

Fark etmi� oldu�unuz gibi basit bir ekran…Plugin�lerin listenece�i bir �Listbox� ve se�ilen �plugin�nin �al��mas� i�in bir �Canvas� kontrol� i�eriyor temel olarak. Bu uygulama i�in �plugin�leri y�netecek bir uygulama demi�tik en ba�ta hat�rlarsan�z. Peki nas�l y�netecek?…

Bunun i�in bu projede PluginFactory diye bir s�n�f yaratmam�z laz�m. Bu s�n�f ile “plugin”lerimizi y�netece�iz. Sonraki yaz�larda da bu s�n�f� geli�tirip, g�zelle�tiriyor olaca��m. A�a��daki kod par�as� �imdilik i�imize yarayacakt�r. Yorum �eklinde kodlar� a��klamaya �al��t�m.

using System;
using System.Collections.Generic;
using System.Linq;
using System.Text;
using System.ComponentModel.Composition.Hosting;
using Common;
using System.Windows.Controls;

namespace WPFMEF
{
    public class PluginFactory
    {
        //Plugin'lerimiz y�kl� oldu�u dizin
        private string pluginPath;

        //Plugin'lerimizin y�kl� oldu�u dizinin
        //MEF taraf�ndaki kar��l���.Ad�ndan da
        //anla��ld��� �zere katalog gibi d���nebiliriz.
        //Uygulamada Plugin'lerimizin tutuldu�u
        //yer de diyebiliriz.
        private DirectoryCatalog catalog;

        //Import edilen Part'lar�n,yani plugin'lerin
        //ya�am s�recini s�rd�rd��� k�s�m olarak tan�mlamak
        //bu a�amada yeterli olacakt�r.
        private CompositionContainer container;

        //PluginFactory s�n�f�m�z� yarat�yoruz.
        //Bunun i�in d��ar�dan, plugin'lerin sistem �zerinde
        //nerede olduklar�n� parametre olarak veriyoruz.
        //��eride ilgili atamalar� yap�p,gerekli nesneleri
        //yarat�yoruz.
        public PluginFactory(string pluginPath)
        {
            try
            {
                this.pluginPath = pluginPath;
                this.catalog = new DirectoryCatalog(pluginPath);
                this.container = new CompositionContainer(catalog);
            }
            catch (System.IO.DirectoryNotFoundException ex)
            {
                throw ex;
            }
            catch (Exception ex)
            {
                throw ex;
            }

        }

        //Bu metod ile sisteme y�klenmi� t�m "MEF Part"lar�n�,
        //ya da kendi tabirimiz ile "plugin"leri listeliyoruz.
        //�nceki yaz�lar�mda bahsetmi� oldu�um "metadata" bilgisine
        //sahip olan "plugin"leri listeliyoruz.
        public List GetAllPlugins()
        {
            List list = new List();

            //Burada kendi interface'imiz ile yaratt���m�z,MEF Part'lar�n�
            //al�yoruz.Belirtti�imiz dizindeki di�er 'Part'lar bu sayede gelmeyecektir.
            //Ayr�ca bu noktada yine kendi yaratt���m�z IPluginMetaData's� ile
            //'Part'lar� listemize ekliyoruz.
            //"PluginForWPF" parametresi 'Plugin'lerimizi i�aretledi�imiz
            //bir kontrat bilgisi olarak bu metodda kullan�l�yor. "Plugin" yarat�rken
            //tekrardan d�n�yor olaca��z.
            var controllerExport = container.GetExports(typeof(IPlugin),
                                                        typeof(IPluginMetaData),
                                                        "PluginForWPF");
            //Yukar�daki ifadeyi LINQ �eklinde kullanarak bir List<> tipindeki
            //de�i�kene atmak tabi ki m�mk�n.
            //Ancak biraz daha a��k olmas� ad�na a�a��daki gibi bir kod blo�unu
            //listemizi olu�turmak ad�na kullanabiliriz.
            foreach (var item in controllerExport)
            {
                if (item.Metadata is IPluginMetaData)
                    list.Add((IPluginMetaData)item.Metadata);

            }
            return list;

        }

        //Bu metod ile ismini verdi�imiz "Part"� ya da kendi tabirimiz ile
        //"Plugin"ni �ekip kullan�yoruz.Bir �nceki metoddaki yakla��m�n
        //�ok benzeri...
        public UserControl LoadPlugin(string name)
        {
            var controllerExport = container.GetExports(typeof(IPlugin),
                                                        typeof(IPluginMetaData),
                                                        "PluginForWPF");

            foreach (var item in controllerExport)
            {
                IPluginMetaData metaData = item.Metadata as IPluginMetaData;
                if (metaData.Name == name)
                {
                    return (UserControl)item.Value;
                }
            }

            return null;
        }

    }
}

�imdi ana uygulamam�zdan bu PluginFactory s�n�f�n� kullanarak, ana ekranda “plugin”lerimizi y�netebilece�iz. Bunun i�in de ana uygulam�zda a�a��daki gibi bir kod kullanmam�z gerekecek.

using System;
using System.Collections.Generic;
using System.Linq;
using System.Text;
using System.Windows;
using System.Windows.Controls;
using System.Windows.Data;
using System.Windows.Documents;
using System.Windows.Input;
using System.Windows.Media;
using System.Windows.Media.Imaging;
using System.Windows.Navigation;
using System.Windows.Shapes;

namespace WPFMEF
{

    public partial class MainWindow : Window
    {
        private PluginFactory _pluginFactory;
        public MainWindow()
        {

            InitializeComponent();
            LoadPlugins();
        }

        //"Plugin"lerimizi yada MEF'deki ad�yla Part'lar�
        //Ekrandaki ListBox kontrol�ne ekliyoruz. Bu sayede
        //sistem taraf�ndan hangi "Part"lar y�klenmi� bunlar�
        //g�rebiliyoruz
        private void LoadPlugins()
        {
            _pluginFactory = new PluginFactory(@"C:\WpFPlugins");
            Binding binder = new Binding();
            binder.Source = _pluginFactory.GetAllPlugins();
            listBox1.SetBinding(ListBox.ItemsSourceProperty, binder);
        }

        //Y�klenen "Plugin"leri �al��t�rmak i�in bu event'i kullan�yoruz.
        //Bu "event" ListBox kontrol�nde listelenen "Plugin" isimlerine t�kland���
        //zaman �al��an bir metod.
        private void Button_Click(object sender, RoutedEventArgs e)
        {
            canvas1.Children.Clear();
            Button button = sender as Button;
            UserControl control = _pluginFactory.LoadPlugin(button.CommandParameter.ToString());
            canvas1.Children.Add(control);
        }
    }
}

S�ra geldi “Plugin”lere…

�ncelikle “Common” projesinde a�a��daki gibi bir s�n�f tan�mlamam�z laz�m. Bu s�n�f ile ilgili ayr�nt�lar� �nceki MEF yaz�lar�mdan tekrar tazeleyebilirsiniz.

using System;
using System.Collections.Generic;
using System.Linq;
using System.Text;
using System.ComponentModel.Composition;

namespace Common
{
    //"Metadata"m�z�n i�eri�ni belirliyoruz.
    //Ne gibi bilgiler tutabilece�imizi istedi�imiz gibi tan�mlayabiliriz.
    public interface IPluginMetaData
    {
        string Name { get; }
        string Version { get; }
        string Author { get; }

    }

    public interface IPlugin
    { }

    //ExportAttribute tipinde, "Attribute" tan�ml�yoruz ki
    //Yarataca��m�z Part'da bu "Attribute"u kullanabilelim
    //Burda �nemli olan constructor'da base'i �a��r�p
    //ExportAttribute'da hangi aray�z ile tan�mlama yapaca��m�z� belirtmek.
    [MetadataAttribute]
    [AttributeUsage(AttributeTargets.Class, AllowMultiple = false)]
    public class PluginMetadataAttribute : ExportAttribute
    {
        public PluginMetadataAttribute(string name, string version, string author)
            : base(typeof(IPluginMetaData))
        {
            Name = name;
            Version = version;
            Author = author;

        }

        //IPluginMetaData aray�z�nde ki �zellikleri burada da tan�ml�yoruz
        //Hepsini tan�mlama zorunda de�iliz.Tan�mlamad�klar�m�z varsay�lan
        //de�erleri ile gelecektir.
        public string Name { get; set; }
        public string Version { get; set; }
        public string Author { get; set; }

    }
}

Plugin’ler i�in gerekli temel �eyleri yaratt�ktan sonra, ilk plugin’imizi kodlayabiliriz. Yukarda da belirtti�im gibi, bu ilk plugin bir WPF kullan�c� kontrol� olacak.”FirstWPFPlugin” projesinde ilgili kodlar� yaz�yor olaca��z. �ok basit ve anlams�z bir aray�z olu�tural�m isterseniz…

�imdi de ayn� anlams�zl�kta kod taraf�n� yazal�m.

using System;
using System.Collections.Generic;
using System.Linq;
using System.Text;
using System.Windows;
using System.Windows.Controls;
using System.Windows.Data;
using System.Windows.Documents;
using System.Windows.Input;
using System.Windows.Media;
using System.Windows.Media.Imaging;
using System.Windows.Navigation;
using System.Windows.Shapes;
using Common;
using System.ComponentModel.Composition;

namespace Plugins
{

    //Export, �zelli�ini bu yaratt���m�z kontrole vererek
    //MEF'e bu kontrol�n bir PART olarak Import edilece�ini
    //s�yl�yoruz. Bu noktada IPlugin �eklinde �nceden yaratt���m�z
    //interface'i de parametre olarak vermemiz gerekiyor.
    //MEF'de Export etti�imiz t�m bile�enlerin belli bir kontart ismi
    //yada belli bir aray�z tipinden geliyor olmas� gerekmekte.
    //"PluginForWPF" bizim kontrat ismimiz, IPlugin'de aray�z�m�z.
    [Export("PluginForWPF", typeof(IPlugin))]
    //PluginMetadata �zelli�i ise Export etti�imiz s�n�flara
    //ekstra olarak verebilece�imiz metadata bilgisini i�eren,
    //yine kendi yaratt���m�z bir �zellik s�n�f�.
    [PluginMetadata("FirstWPFPlugin", "1.0", "Arda")]
    //Bu k�sma ilerleyen yaz�larda de�iniyor olaca��m
    [PartCreationPolicy(CreationPolicy.NonShared)]
    //WPF kullan�c� kontrol� oldu�undan UserControl s�n�f�ndan
    //t�r�yor olmas� gerekmekte.IPlugin ise bizim kendi aray�z�m�z.
    public partial class FirstWPFPlugin : UserControl,IPlugin
    {
        public FirstWPFPlugin()
        {
            InitializeComponent();
        }

        //San�r�m fazla a��klamaya gerek yok (:
        private void button1_Click(object sender, RoutedEventArgs e)
        {
            MessageBox.Show("Hello world");
        }
    }
}

Bu projeyi “Build” edip daha sonra olu�an *.dll’i, ana uygulamam�z�n “plugin”leri kontrol etti�i dizin alt�na koymam�z gerekmekte. Bu �rnekte bu dizin “C:\WpfPlugins” oluyor…(:

Ana uygulamam�z bu dizine bak�p, bu dizindeki “plugin”leri y�kl�yor olacak. Uygulamay� �al��t�rd��m�zda a�a��daki gibi bir ekran g�r�nt�s� elde ediyor olaca��z.

Umar�m MEF ile ilgili olarak en az�ndan bir �eylerin akl�n�zda olu�mas�nda yard�mc� olan bir yaz� olmu�tur. �lerleyen yaz�larda bu �rnekleri geli�tirip �ok daha faydal� �rnekler yap�yor olaca��z. Bundan dolay� her t�rl� sorunuzu yada fikrinizi beklerim…

Not: Bu yaz�daki �rnek kodlar� ve projeyi buradan indirebilirsiniz.(Visual Studio 2010 projesi)

Not: Yukar�da bahsetti�im “SecondWPFPlugin”den bahsetmedim ama ekteki kodlarda oda mevcut.

WPF’de “ApplicationCommands” nedir?

Arda — Sun, 31 Jan 2010 12:53:31 +0000

Uygulamalar�m�zda standart baz� i�lemleri yapma ihtiyac� duyabiliriz. “Cut”,”Copy”,”Paste” gibi… WPF bu standart i�lemleri kendi uygulamalar�m�zda kolayca kullanabilmemizi “ApplicationCommands” kavram� ile sa�l�yor. Ve bir �ok kod kalabal��ndan bizi kurtar�yor.

A�a��da yazd��m basit �rnek �zerinden gidersek san�r�m daha anla��l�r olacakt�r.

1

2

3 “23″ HorizontalAlignment=“Right” Margin=“0,50,229,0″ Name=“txtText” VerticalAlignment=“Top” Width=“120″ />

4
“0,0,0,285″>

5 “ApplicationCommands.Cut” Header=“Kes” />

6 “ApplicationCommands.Copy” Header=“Kopyala” />

7 “ApplicationCommands.Paste” Header=“Yap��t�r” />

8

9

10

11 Bu d��meye bas�ld��nda ApplicationCommands.Cut komutu(Command) �al��acak.

12 Hangi kontrol �zerinden �al��aca��n� CommandTarget �zelli�i ile belirleyebiliyoruz.

13 txtSource isimli textbox i�erisindeki de�er,btnCut‘a bast��m�z zaman “Cut” komutu

14 clipboard taraf�nda gerekli i�lemi yapacakt�r.

15 –>

16

17 “txtSource” Margin=“125,120,177,161″>

18

Yukar�daki kod blo�unda g�rm�� oldu�unuz gibi bir tane “Menu” yarat�yoruz. Bu men�n�n 3 tane “MenuItem”� var. Standart bir uygulamad�ki “Kes”,”Kopyala”,”Yap��t�r” i�lemlerini yap�yor. Bu men� elemanlar�na bas�ld��nda ne yap�laca��n� “Command” �zelli�ini kullanarak belirtebiliyoruz. Bu �rne�imizde “ApplicationCommands” kavram�ndan bahsediyor oldu�umdan dolay�, “ApplicationCommands.Cut”,”ApplicationCommands.Copy”,”ApplicationCommands.Paste” komutlar�n� kulland�k. Bu komutlar sayesinde bu standart i�lemler i�in ekstra bir �ey yapmam�za gerek yok. Tabi ki uygulamam�z�n �zelliklerine g�re kendi “Command”(komutlar�m�z�) yazabiliriz.

Uygulamam�z� �al��t�rd��m�z zaman a�a��daki gibi bir ekran g�r�nt�s� bizi kar��layacakt�r.

Dikkat ederseniz t�m men� elemanlar� ve di�er “Kes” d��memiz aktif de�il. Bunun nedeni “ApplicationCommands” ilgili komutlar� bizim i�in y�netiyor olmas�. Uygulamam�zda kesip yada kopyalanacak bir �ey olmad��ndan dolay� ilgili komutlar�n t�m tetikleyicileri aktif de�il. Bu uygulama d��nda her hangi ba�ka bir uygulamadan bir kopyalama ya da kesme i�lemi yap�p bu uygulamaya d�nd��n�zde men�deki “Yap��t�r” eleman�n�n aktif oldu�unu g�receksiniz.

Ya da b�y�k kes d��mesinin yan�ndaki TextBox’a herhangi bir de�er girip se�ti�inizde, “Kes” d��mesinin aktif oldu�unu g�receksiniz.Bunun nedeni “Kes” d��mesinin “CommandTarget” �zeli�inin TextBox’a ayarlanm�� olmas�.

“Kes” d��mesine bast��mzda, tekrardan “Kes” d��mesi aktifli�ini kaybedecektir. E�er ekrandaki hi� bir TextBox’da “focus” yok ise men�deki “Yap��t�r” eleman�n�n aktif olmamas� dikkatinizi ��ekmi�tir. Bunun nedeni de “Yap��t�r” i�leminin yap�laca�� her hangi bir kontrol�n se�ilmemi� olmas�. Men�n�n alt�nda ki TextBox’� se�ti�imizde ve “Yap��t�r” dedi�imizde kesti�imiz yaz�n�n yap��t��n� g�receksiniz.Bu kadar basit…:)

ApplicationCommands gibi, WPF’de �”NavigationCommands”, “MediaCommands”, “EditingCommands” ve �”ComponentCommands” s�n�flar�da baz� i�lemler i�in bize kolayl�klar sunuyor.

Burada alt�n�z �izmek istedi�im bir nokta var. Dikkat ettiyseniz ApplicationCommands.Cut komutunu iki farkl� WPF kontrol�nde tan�mlad�k ve her hangi ba�ka bir i�lem yapmadan bu komut ayn� �ekilde �al��t�. Bunun alt�nda WPF ile beraber ortaya ��kan “Commands” kavram� yer almakta. �lerleyen yaz�larda bundan da bahsediyor olaca��m.

WPF 4.0′da g�rev �ubu�unda “icon” g�sterimi…

Arda — Sat, 30 Jan 2010 21:35:30 +0000

�nceki�yaz�mda WPF 4.0′da Windows 7′nin g�rev �ubu�undaki yeni �zelliklerden �n izleme �zelli�ini kendi uygulamam�zda nas�l kullanabilece�imizden ve �n izleme ekran�ndan uygulamam�za nas�l komut g�nderebilece�imizi basit�e bahsetmi�tim. Bu sefer de yine g�rev �ubu�unda �al��an uygulam�zdaki durumlar�, �e�itli g�rseller ile nas�l kullan�c�y� bilgilendirebilece�imizden bahsedece�im.

Windows 7′de, Windows Live Messenger’�n g�rev �ubundaki g�r�n�m�n� hat�rlars�n�z. WLM’deki durumunuza g�re g�rev �ubu�undaki “icon” da de�i�iyor.

Benzer bir i�lemi kendi uygulamam�zda yapmak WPF 4.0 ile �ok kolay. Basit bir senaryo ile �zerinden ge�ersem, hem kullan�m a��s�ndan fikir verir, hem de daha iyi anla��l�r san�rsam.

Basit bir mesajla�ma uygulamas� senaryosu yaratal�m. Uygulamam�za bir yerlerden mesaj geliyor olsun ve uygulamam�z ile bu mesajlar� onayl�yor ve red edebiliyor olsun. �ncelikle aray�z i�in gerekli kodumuzu olu�tural�m.

“ThumbNailDemo.MainWindow”
xmlns=“http://schemas.microsoft.com/winfx/2006/xaml/presentation”
xmlns:x=“http://schemas.microsoft.com/winfx/2006/xaml”
Title=“MainWindow” Height=“350″ Width=“525″>

“icon” –>
“imgMessage”>

“email.png”
Rect=“0,0,16,16″ />







“black.png”
Description=“Apply” Click=“ThumbButtonInfo_Click” CommandParameter=“Apply” />

“green.png”
Description=“Ignore” Click=“ThumbButtonInfo_Click” CommandParameter=“Ignore” />




“txtInfo” FontSize=“72″ TextAlignment=“Center”>



Kod taraf�nda da a�a��daki kodlar� yazmam�z gerekmekte.

public partial class MainWindow : Window
{
private BackgroundWorker _backgroundWorker;
public MainWindow()
{
InitializeComponent();
_backgroundWorker = new BackgroundWorker();
_backgroundWorker.WorkerSupportsCancellation = true;
_backgroundWorker.WorkerReportsProgress = true;
_backgroundWorker.DoWork += new DoWorkEventHandler(_backgroundWorker_DoWork);
_backgroundWorker.ProgressChanged += new ProgressChangedEventHandler(_backgroundWorker_ProgressChanged);
_backgroundWorker.RunWorkerAsync();
}
 50
void _backgroundWorker_ProgressChanged(object sender, ProgressChangedEventArgs e)
{
//G�rev �ubu�una ilgili “icon” u ekliyoruz.
TaskbarItemInfo.Overlay = (ImageSource)Resources["imgMessage"];
}
void _backgroundWorker_DoWork(object sender, DoWorkEventArgs e)
{
//Sonradan mesaj gelmi� gibi simule etmek i�in Thread yard�m�n� kullan�yoruz.
Thread.Sleep(6000);
_backgroundWorker.ReportProgress(100);
}
 62
 63
}

Yukar�daki kod blo�unda uygulama �al��t�ktan bir s�re sonra uygulaman�n g�rev �ubu�undaki resmini de�i�tiriyoruz.Uygulamam�zda bir de�i�iklik oldu�u zaman, uygulama penceresi aktif olmasa bile bu de�i�iklikten haberdar olabiliyoruz bu sayede. TaskbarItemInfo.Overlay �zelli�ine verdi�imiz ImageSource’u ile nas�l bir g�rsel ile kullan�c�y� haberdar edebilece�imizi belirtmemiz yeterli.

�imdi �nceki yaz�da anlatmaya �al��t��m �z izleme penceresindeki d��meler ile mesaj� onayl�yal�m ya da red edelim. Onaylay�nca “icon” kaybolacak, red edince hi� bir �ey olmayacak.:) Bu kadar basit bir senaryomuz var.

Kod k�sm�na a�a��daki gibi eklememizi yapt��m�zda bu basit senaryomuz tamamlanm�� olacak.

private void ThumbButtonInfo_Click(object sender, EventArgs e)
{
if (sender is ThumbButtonInfo)
{
ThumbButtonInfo button = (ThumbButtonInfo)sender;
if (button.CommandParameter.ToString() == “Apply”)
TaskbarItemInfo.Overlay = null;
}
}

Basit�e .NET 4.0 ile WPF’e gelen yeni �zellikleri anlatmaya �al��t�m. Umar�m biraz da olsa bir�ey olu�turmu�tur ak�llarda. Bu �ok basit �rne�i �e�itlendirip, �ok daha g�zel �zellikler ile uygulamalar�m�z� geli�tirmek bizim elimizde. Haydi bakal�m…:D

WPF 4.0′da “Taskbar ThumbNail” i�lemleri…

Arda — Sat, 30 Jan 2010 19:48:32 +0000

Windows Vista ve Windows 7′de ki g�rev �ubu�undaki �”Thumbnail”(�nizleme) kavram� uygulamalar�m�za yeni �zellikler katmak ad�na g�zel bir �zellik olarak �kar��m�za ��kt�. �zellikle Windows 7′nin de yayg�nla�maya ba�lamas� “Thumbnail” ve “Jumplist” kavramlar�n� yaz�l�mc�lar olarak kendi uygulamalar�m�zda da kullan�labilir hale getirmemizi zorunlu hale getirecek gibi.

.NET Framework i�in “Windows API Code Pack” ile bu �zellikleri k�smen olarak kendi geli�tirdi�imiz uygulamalarda kullanabilir hale gelmi�tik.

.NET Framework 4.0 ile WPF’de bu �zellikleri biraz daha verimli olarak kullanabilir hale geliyoruz. System.Windows.Shell, namespace’i bize bu �zellikleri WPF taraf�nda kullanmam�z i�in gerekli nesneleri ve metotlar� sa�l�yor. �lk olarak k�saca ve basit�e TaskbarItemInfo s�n�f�ndan bahsediyor olaca��m.

TaskbarItemInfo,�bize WPF ile geli�tirdi�imiz uygulamam�z�n g�rev �ubu�undaki �n izleme �zelli�ini kullanabilmemizi sa�l�yor.Ek olarak bu �n izleme ekran�na �e�itli d��meler ile yeni �zellikler katabiliyoruz.

“ThumbNailDemo.MainWindow”
xmlns=“http://schemas.microsoft.com/winfx/2006/xaml/presentation”
xmlns:x=“http://schemas.microsoft.com/winfx/2006/xaml”
Title=“MainWindow” Height=“350″ Width=“525″>
 32


 35

“black.png”
Description=“Button 1″ />
“blue.png”
Description=“Button 2″ />
“green.png”
Description=“Button 3″ />




“txtInfo” FontSize=“72″ TextAlignment=“Center”>



Yukar�daki kod �rne�inde TaskbarItemInfo s�n�f�n�n “ThumbButtonInfos” �zelli�i ile �n izleme ekran�m�za �e�itli d��meler ekleyebiliyoruz. Uygulamam�z� �al��t�rd��m�zda a�a��daki gibi bir �n izleme ekran� bizi bekliyor olacak.

Fark edece�iniz �zere �n izleme ekran�nda 3 tane d��me ekrana eklenmi� durumda.Bu sayede uygulamam�z� tam ekran a�madan, g�rev �ubu�unda iken �e�itli komutlar vererek, baz� operasyonlar� �ok daha h�zl� yapabilir hale gelebiliyoruz. �Yukar�daki kod blo�una bir ka� ekleme ile bu d��melere t�kland�� zaman �e�itli metotlar �al��t�rabiliyoruz.

“ThumbNailDemo.MainWindow”
xmlns=“http://schemas.microsoft.com/winfx/2006/xaml/presentation”
xmlns:x=“http://schemas.microsoft.com/winfx/2006/xaml”
Title=“MainWindow” Height=“350″ Width=“525″>
 32



“black.png”
Description=“Button 1″ Click=“ThumbButtonInfo_Click” CommandParameter=“Button1″ />
“blue.png”
Description=“Button 2″ Click=“ThumbButtonInfo_Click” CommandParameter=“Button2″ />
“green.png”
Description=“Button 3″ Click=“ThumbButtonInfo_Click” CommandParameter=“Button3″ />




“txtInfo” FontSize=“72″ TextAlignment=“Center”>



Kod taraf�nda da a�a��daki gibi basit bir metot ile d��meye t�kland�� zaman yapmak istedi�imiz �eyleri yapabiliriz.

private void ThumbButtonInfo_Click(object sender, EventArgs e)
{
if (sender is ThumbButtonInfo)
{
ThumbButtonInfo button = (ThumbButtonInfo)sender;
txtInfo.Text = button.Description;
}
}

Olduk�a basit bir �ekilde .NET Framework 4.0 ve WPF ile Windows 7 ‘nin �zelliklerini uygulamalar�m�zda kullanabilir hale geliyoruz. Art�k belli bir senaryo dahilinde bu �zellikleri kullanmak size kalm��. Ama biraz daha kurcalarsan�z, bu konu ile ilgili �ok daha fazla �zelli�in .NET Framework 4.0 ile beraber geldi�ini g�receksiniz.�imdilik bu kadar…

WPF’de “Routed Events”

Arda — Sun, 27 Dec 2009 22:22:25 +0000

Bir �nceki yaz�mda WPF’de kontrol i�erisindeki kontrollerde olu�an “event” sorunundan bahsetmi�tim. Asl�nda sorun de�il, WPF’deki “event” yakla��m�n�n biraz farkl�la�t��n� belirtmeye �al��m��t�m. Bu yaz�da biraz daha derinlere girip, WPF’deki “Routed Events”‘den bahsetmeye �al��aca��m.

WPF, kullan�c� deneyiminin uygulamalarda daha rahat bir �ekilde uygulanmas�n� ama�l�yordu hat�rlarsan�z. WPF’in ortaya ilk ��kt��ndan beri Microsoft’un alt�n� �izdi�i nokta bu y�nde. Bu ba�lamda, standart bilgisayar uygulamalar�nda ki standart aray�zler yerine kullan�c�n�n �ok daha kolay kullanabilece�i bir aray�z sunmak ve bu aray�z ile sunulan bilgileri de daha anlaml� bir g�rsellikte sunarak kullan�c� deneyimini uygulamalara katmak WPF’in ilerledi�i yollardan bir tanesi diyebiliriz. Bu yakla��mdan dolay�, WPF ile beraber al��t��m�z kullan�c� kontrollerinden farkl� bir yap� kar��m�za ��k�yor. T�klad��m�z d��meler WPF ile beraber daha farkl� ama�lar i�in kullan�labilir hale geliyor. Ya da bir �ok elemandan, se�im yapabilece�imiz kullan�c� kontrolleri i�erik olarak daha anlaml� bilgiler i�ermeye ba�l�yor.

Mesela bir d��me(button)nin i�ine resim koyarak, d��menin g�rselli�ine farkl� anlamlar y�kleyebiliyoruz.Bu �ok basit bir �rnek oldu ger�i ama demek istedi�im, WPF’de kullan�c� kontrollerini, farkl�la�t�rarak zenginle�tirebiliyoruz. Kontrolleri i� i�e kullanabiliyoruz. Bir “button”(d��me) i�ine “image”(resim) kontroll� koymak gibi. Katmanl� bir kullan�c� kontrol� yap�s� var demek biraz daha netle�tirebilir belki.

“Routed Events” kavram� da bu yap�dan dolay� ortaya ��k�yor. Yukar�da bahsetti�im kontroller �zerinden �rneklendirmek daha anla��l�r olacak san�r�m. A�a��daki uyduruk resimde(:)) bir “button” i�inde “image” var.

�imdi “button”a t�kland�� zaman “click” olay� olu�ur bildi�iniz �zere. Ve t�kland�� zaman ne olmas�n� istiyorsan�z bu olaya(event) denk gelen metodda ilgili kodu yazars�n�z. “button” t�kland�� zaman ne oluyorsa, ayn� i�lem �zerinde “image” kontrol� olan “button”a t�kland��nda da olmal�. T�klanan alan “image” kontrol�ne denk geliyorsa t�klama i�leminin “button” taraf�ndan da anla��l�yor olmas� laz�m. Bundan dolay� “image” �zerinde baz� i�lemlerin, “image”� i�eren kontroller taraf�ndan da alg�lanabiliyor olmas� laz�m. WPF bu i�lemi “routed events” kavram� ile ger�ekle�tiriyor.�zetle WPF’de bir “event” ba�ka elemanlara y�nlendirilebiliyor.

Bir �nceki yaz�da ger�ekle�en olay�n sebebi bu yani. WPF’de bir uygulama geli�tirirken, “routed events” kavram�n� kendi geli�tirece�iniz kontrollerde kullanman�z ka��n�lmaz olacakt�r. �lerleyen yaz�larda bununla ilgili �ok basit bir �rnek g�stermeye �al��yor olaca��m…�imdilik bu kadar.

Not: “button” ve “image” anla��l�r bir �rnek olmas� a��s�ndan kulland��m kavramlar. WPF’deki mevcut t�m yap�lar i�in “routed events” kavram� ge�erlidir.

WPF’de SelectionChanged problemi

Arda — Fri, 25 Dec 2009 09:48:40 +0000

Ge�en g�n bir arkada��m�n WPF(Windows Presentation Foundation)’den �ekti�i dertleri Twitter’dan g�rd�m ve benzer bir sorunu ya�ad��m i�in �a�k�nl��n� �ok iyi anlad�m. WPF kavram olarak �ok g�zel �eyler vaad ediyor olsa da, a��kcas� tam olarak oturmu� bir yap� oldu�una inanm�yorum. �lk ��kt�� zamandan beri kendimce k��k u�ra�lar ile WPF’i elimden geldi�ince takip etmeye ��renmeye �al��t�m,�al��yorum da. Di�er .NET Framework yap�lar� ile k�yasland��nda farkl�l�klar� ve de�i�iklikler ciddi anlamda u�ra�t�r�yor.Neyse �ok da��tmadan konuyu, �z�ne d�nelim.

WPF’de “control” yap�s�, ASP.NET ve Windows yap�s�na g�re biraz daha farkl�. Bu farklara de�inmek �imdi uzayaca��ndan sadece farkl� oldu�unun alt�n� �izmek yeterli olacakt�r �u a�amada.

Sorunumuz ne peki? TabControl i�inde kulland��m�z Listbox,Combobox gibi yap�larda “SelectionChanged” event’i(olay�) �al��t�� zaman tabcontrol’�n de “SelectionChanged” event’i �al��makta.Bunun nedenlerini inceleyerek sorunu ��zmek, WPF’i anlamak ad�na daha faydal� olaca��ndan olay�n en temeline inerek ��z�m� sunmaya �al��aca��m.

WPF’de “Selector” diye bir s�n�f var. Listbox,Combobox gibi se�me i�leminin yap�labilece�i kullan�c� kontrolleri bu s�n�ftan t�remekte. �”Select” operasyonunun yap�laca�� kontrollerin “Selector”dan t�remesi kavram olarak bak�ld��nda �ok normal. WPF’de TabControl diye bildi�imiz sekmeli bir yap� sunan kontrolde WPF’de “Selector”dan t�remekte.Yani ListBox,Combobox ve TabControl ayn� kategoride diyebiliriz daha basit�e.Bu kontrollerin “SelectionChanged” event’i Selector s�n�f�ndan gelmekte ve dinlenmekte. TabControl’�n veya Combobox’�n ne yaz�k ki kendilerine �zg� d�zenlenmi� bir SelectionChanged event’i yok.Bundan dolay� “Selector.SelectionChanged” event’i tetiklendi�i zaman Selector s�n�f�ndan t�reyen s�n�flarda bu event’i kontrol etmeye �al��t�klar�nda ba�ar�l� olacaklard�r.Yani daha a��k bir �ekilde; TabControl’�n SelectionChanged event’inde �al��an bir metodu oldu�unu varsayal�m:

protected void TabControl1_SelectionChanged(object sender, SelectionChangedEventArgs e)
{
//tab se�ildi
}

Ayn� �ekilde Tabcontrol’�n i�indeki bir ComboBox’�n da ayn� event’de �al��acak bir metodu oldu�unu varsayal�m:

protected void Combobox1_SelectionChanged(object sender, SelectionChangedEventArgs e)
{
//combox’da se�ildi
}

Uygulama �al��t�� zaman ComboBox’dan bir se�im yapt��n�zda, ComboBox’� i�eren kontrol�n(TabControl oluyor bu durumda) de SelectionChanged oldu�u zaman �al��acak metod da �al��acakt�r…�ok ilgin� de�il mi? Bunun nedeni yukar�daki k�sa a��klama. Ama as�l nedeni WPF’de ki event mekanizmas�.WPF ile beraber Routed Events diye bir kavram hayat�m�za giriyor.Bir sonraki yaz�mda bunun ne oldu�unu anlatmaya �al��aca��m, ��nk� WPF ile u�ra�anlar i�in olduk�a �nemli bir �ey oldu�una inan�yorum.Neyse sorunumuza d�nelim…�imdi en son combobox’� se�mi�tik ve tab kontrol�n�nde metodu �al��m��t�. Bunu istemiyoruz tabi ki…Peki ne yapaca��z…

Event arg�manlar�n�n(e parametresi oluyor metoddaki) “Handled” diye bir �zelli�i var. Bu �zelli�i “true” olarak de�i�tirdi�iniz zaman olu�an olay�(event) yakalam�� oldu�umuzu belirtiyoruz.

protected void Combobox1_SelectionChanged(object sender, SelectionChangedEventArgs e)
{
//combox’da se�ildi
e.Handled = true;
}

Bu sayede TabControl’�n event’i �al��mam�� oluyor…WPF ile geli�tirme yaparken, bu tarz sorunlar� asl�nda sorun olarak de�ilde, de�i�iklik olarak alg�lamak gerekiyor san�r�m.Neyse �imdilik bu kadar…Her t�rl� soru,sorun,d��nce fikir payla��m�na a��m,bekliyorum…(:

Fishbowl ve Facebook

Arda — Tue, 24 Nov 2009 12:29:39 +0000

Microsoft, Facebook SDK ve WPF ile �ok g�zel bir uygulama ile Facebook’u masa�st�m�ze getirmi�. A��k olan kaynak kodlar� ile geli�tiricilere �ok g�zel bir �rnek. Mutlaka indirin deneyin derim…Biraz daha gaz vermesi ad�na a�a��da bir ka� resim var.

Kaynak kod: http://fishbowl.codeplex.com/

Site: http://fishbowlclient.com/

WPF ve DataBinding

Arda — Mon, 05 Nov 2007 18:32:12 +0000

.NET Framework 3.0 ile beraber gelen alt bile�enlerden Windows Presentation Foundation uzaktan g�zel g�z�ksede san�r�m uygulama geli�tirme a�amas�nda bir �ok yaz�l�m uzman�n� zorlayan yap�lardan biri. Bunun �ncelikli nedenleri, hen�z stabil bir uygulama geli�tirme platformunun tam olarak sunulmamas� ve d�k�mantasyonun yeterli olmamas� g�sterilebilir san�r�m. WPF vizyonu yayg�nla�t�kca d�k�mantasyon olay�n�nda geli�ece�ine inan�yorum.
�
Bu yaz�mda WPF�da databinding i�lemlerinden bahsedece�im. �nceki framework versiyonlar�ndan farkl� bir yakla��ma sahip olan databinding i�lemleri WPF�da ger�ekten olduk�a kar��k. Bunun nedenlerinden biri kontrolleri bir birleri ile i� i�e kullanabilme �zelli�inin ve her bir kontrol� �zelle�tirme esneklili�inin �ok geli�mi� olmas� desem yan�lm�� olmam. WPF�da bir listbox��n i�ine koyaca��n�z d��me �zerine t�kland�� zaman bir combobox��n ��k�p,elemanlar�n� de�i�ik t�rlerde g�sterebilme esnekli�i, geli�tirme a�amas�nda baya zorluyor.

Bu yaz� ile bu WPF�de kontrollere databinding nas�l yap�l�r giri� seviyesinde bunu anlataca��m. Yaz�n�n biraz daha net anla��lmas� i�in XAML kavram� ve .NET Framework 3.0 konseptine yatk�nl�n san�r�m gerekli olacakt�r. Yapaca��m �rnek, bir combobox�� database�den gelen bilgiler ile nas�l doldurabilir ve combobox��n elemanlar�n� nas�l �zelle�tirebiliriz bunu g�steren basit bir uygulama olacak.

�ncelikle yeni proje olarak bir WPF Application a��yoruz. A�a��daki gibi bir kod par�as� ilk kar��m�za ��kan �ey oluyor.

�u a�amada tag��na gerek yok. Bu y�zden onla ilgi tag�lar� silebiliriz. �u an elimizde sadece bir uygulaman�n penceresi var. tag�n� kodumuza ekliyoruz. Yapaca��m�z basit uygulamada di�er alt kontrolleri bu canvas kontrol�ne ekleyece�iz.Canvas�� ekledikten sonra bir combobox�� da bu Canvas��n i�ine ekliyoruz. Bu i�lemleri toolbox�dan kontrolleri s�rekleyip b�rakarak yapabilece�iniz gibi a�a��daki kodu yazarakta bu i�lemleri yapabilirsiniz.

�u a�amaya kadar daha hi� bir data i�lemi yapmad�k. Uygulaman�n eli y�z� biraz daha d�zg�n olsun diye combobox��n yan�na bir label ekleyerek combobox��n neyi bar�nd�raca��n� belli edebiliriz.

�imdi combobox�da g�sterilecek elemanlar�n�n nas�l g�r�nt�lenece�ini belirliyece�iz.Bunun i�in DataTemplate nesnesini kullanaca��z. Bu i�lemi hem kod taraf�nda,hem XAML taraf�nda yapabiliriz. Ama XAML taraf�nda yapmak �ok daha basit ve mant�kl� olacakt�r. DataTemplate nesnesi ile combobox�da ki elemanlar�n nas�l g�sterilece�ini belirtece�iz. Bu a�amada WPF�in g�rsel olarak ne kadar esnek olabilece�ini g�rebiliyoruz. ��nk� DataTemplate i�ine yazaca��m�z ba�ka kontroller ile combobox��n elemanlar�n� temsil edebiliyor olaca��z. DataTemplate�in i�inde belirtebilece�imiz bir button kontrol� ile combobox��n t�m elemanlar�n�n birer button olmas�n� sa�layabiliyoruz. Bunun i�in Canvas kontrol� i�erisinde Resources k�sm�na DataTemplate ekliyoruz.

Peki bu Resources olay� ne? Resource,kontrollerin i�erisinde bulunan kontrolleri �zelle�tirmek,DataTemplate,Style gibi �zellikleri belirlemek i�in faydalanaca��m�z k�s�m.�lerleyen yaz�larda Resources k�sm�ndan ayr�nt�l� olarak bahsedece�im. Combobox��m�zdaki elemanlar�n nas�l g�sterilece�ini belirtece�imiz DataTemplate�i, Canvas.Resources k�sm�na ekliyoruz. Bu a�amada x:Key:�ComboboxItemTemplate� k�sm� �ok �nemli,��nk� bu template�i tan�mlamal�y�z ki ComboBox��m�z kullanabilsin. DataTemplate i�erisinde yazaca��m�z her kod, datalar�n nas�l g�r�nt�lece�ini belirleyecek. �stedi�imiz kodu koyabilece�imiz i�in istedi�imiz gibi de veriyi sunabilece�iz.Bu �rnekte Grid format�nda bir g�sterim yapaca��z. �r�n resmi,�r�n ad�,�r�n alt kategorisi,�r�n kategorisi �eklinde kategoriler ile �r�nleri combobox��n i�inde g�sterece�iz.

Evet �uan g�rsel olarak k�smen her �ey haz�r.Combobox�� ekledik, DataTemplate�i yaratt�k. �imdi combobox��n bu DataTemplate�i kullanaca��n� belirtmemiz laz�m. Bunu ItemTemplate �zelli�ini kullanarak combobox kontrol�ne belirtiyoruz.Bunu yaparak combobox elemanlar�n�n DataTemplate�deki yap�da g�sterilece�ini tan�ml�yoruz.

G�rsel olarak hemen hemen her �ey tamamland�. Art�k kod taraf�nda verilerin bu kontrollere aktar�lmas� kald�. Bunun i�in basit bir fonksiyon yaz�yoruz.DataTable d�nd�ren bu fonksiyon ile Database�den verileri al�yoruz.

Ben GetAllProducts diye a�a��daki SP�yi yaratt�m,siz kendi sorgunuz ile istedi�iniz �ekilde veriyi �ekebilirsiniz.

Bu fonksiyon ile d�nen DataTable�i yaratm�� oldu�umuz combobox kontrol�ne bind etmemiz gerekmekte. Bunun i�in a�a��daki gibi bir kod par�as� kullan�yoruz.

DataBind i�lemlerini Binding nesnesini kullanarak ger�ekle�tiriyoruz.�imdilik Binding nesnesinin Source �zelli�i bizim i�in yeterli olacakt�r.Source ile hangi veri kayna��n� bind edece�imizi belirliyoruz. Daha sonra combobox��n SetBinding() methodu ile bu Binding nesnesini ve ne t�r bir binding i�lemi ger�ekle�ecek bunu combobox�a bildiriyoruz. ComboBox.ItemSourceProperty ile binding i�leminin elemanlar i�in ger�ekle�ece�ini s�yl�yoruz.Intellisence�den bakarsan�z ComboBox i�in bir �ok dependency �zelli�i g�rebilirsiniz. Peki ne demek bu? Combobox��n bir �ok �zelli�ine veri ba�layabiliyorsunuz. �lerleyen yaz�larda bu konuyu biraz daha a�aca��m.

Evet,art�k �imdi her �ey tamam.ComboBox�� yaratt�k,verilerin nas�l g�z�kece�ini tasarlad�k, verileri combobox�a ba�lad�k.Ama k��k bir �ey daha kald�,o da hangi verilerin g�z�kece�ini belirtmek. Bunun i�in DataTemplate�deki kontrollere Binding i�lemi sonucunda hangi verileri g�stericeklerini belirtmek.

Dikkat ederseniz kulland��m�z kontrollere “{Binding Path=SubCategory}” �eklinde ba�layaca��m verileri ekledik. TextBlock kontrol�n�n Text �zelli�ine �r�n ismini ba�lamak gibi. Uygulamam�z� �al��t�rd��m�z zaman a�a��daki gibi bir sonu� elde etmi� olaca��z.
Dikkat ederseniz standart combobox yap�s�ndan �ok farkl� bir �ekilde, verileri combobox�da g�r�nt�ledik.DataTemplate ile, sadece XAML taraf�nda yapaca��n�z k��k de�i�iklikler ile bu tasar�mlar� �ok rahat bir �ekilde de�i�tirmeniz m�mk�n olacakt�r.

Umar�m giri� i�in yeterli ve yol g�steren bir yaz� olmu�tur.�lerleyen yaz�larda,ba�ka konularla WPF�i biraz daha kar��t�raca��m…

Kaynak kodu SkyDrive Beta’daki hesab�ma koyuyorum. http://cid-f66549bc9e13f731.skydrive.live.com/browse.aspx/Code�buradan ula�abilirsiniz.

WPF/E art�k Silverlight

Arda — Tue, 15 May 2007 09:58:01 +0000

Daha �nceki yaz�lar�mda bashetti�im WPF/E art�k Silverlight olarak kullan�ma sunuldu. Web 2.0 kavram�n�n sadece Ajax teknolojisi olmad��n�n, gittik�e geni�leyen bir konsept oldu�unun san�r�m en b�y�k �rneklerinden biri bu Silverlight ve benzeri yenilikler.

Silverlight ile ilgili daha geni� bilgi i�in http://msdn2.microsoft.com/en-us/silverlight/default.aspx

WPF/E

Arda — Sun, 17 Dec 2006 13:12:33 +0000

WPF/E ( Windows Presentation Foundation/Everywhere) kod ad�nda yeni bir plugin yay�nlad�. Teknik olarak bir plugin ancak bu plugin�nin arkas�nda b�y�k kavramlar yat�yor. WPF ile g�rsellikte yeni bir kap� a�an Microsoft, WPF/E ile baz� eksiklikleri kapatmay� planl�yor. WPF ile yap�lan browser application�lar platform ba�l�l�� yarat�yordu ve web�in baz� standartlar�na uygun de�ildi. En basitinden WPF ile geli�tirdi�iniz bir browser application��n� ba�ka platformlarda �al��t�r�rken sorun ya��yordunuz. Bu hem WPF�nin browser applicationlar� taraf�ndaki eksikli�iydi.Ancak WPF/E ile bu platform ba��ml�l�� kalk�yor ve web taraf�nda FLASH�e alternatif, hatta bence ileride FLASH�in yerini alabilecek bir kavram ortaya ��k�yor.

WPF/E, web taraf�nda interaktif uygulamalar sunman�z� sa�layan bir konsept.WPF bir alt k�mesi demek �ok yanl�� olmaz. Alt yap�s�nda .NET 3.0, ASP.NET ATLAS ve JavaScript�in g��lerini birle�tirdi�i bir mimari var. XAML olay�n�n esnekli�i ve kolayl�� web taraf�nda da olduk�a etkileyici g�rsellikler sunman�z� sa�l�yor.

�ncelikle bir ka� link payla�mak istiyorum ki baz� �eyler daha anla��l�r olsun. �ncelikle http://www.microsoft.com/downloads/details.aspx?FamilyId=A3E29817-F841-46FC-A1D2-CEDC1ED5C948&displaylang=en adresinden WPF/E�nin December CTP�sini download etmeniz gerekiyor. Bu nas�l browser��n�zda flash animasyonlar�n� g�rebilmek i�in bir �ey y�klemeniz gerekiyorsa o tarz olduk�a k��k bir dosya. Ancak ba�tan hat�rlamak istiyorum, bu CTP 18 �ubat 2007�ye de bitecek. Bu k��k download�u yapt�ktan sonra http://channel9.msdn.com/playground/wpfe/PageTurn/default.html adresindeki WPF/E �rne�ini g�rebilirsiniz.

Eminim bu �stteki linkleri ziyaret ettikten sonra olaya bak�� a��n�z de�i�ecek. 2007�nin ortalar�nda tam olarak ��kmas� planlanan WPF/E �imdiden �rnekleri ve �al��malar�yla baya bir merak uyand�ran bir kavram.Bakal�m ileride daha neler olacak.