Arda �etinkaya » Design Patterns

IObserver ve IObservable ile biri bizi g�zetliyor…

Arda — Mon, 24 Oct 2011 13:52:53 +0000

�ok uzun bir ara vermi�tim fark etmi� oldu�unuz �zere…Ama �imdi kald��m yerden devam ediyor ve fazla uzatmadan hemen bu yaz�n�n konusuna geliyorum… .NET Framework 4.0 ile gelen iki yeni aray�z� k�saca anlatmaya �al��aca��m.

IObservable ve IObserver yeni gelen aray�zlerimizden…Bu aray�zler �push-based notifications� diye literat�rde yer alan sistemler olu�turmam�z i�in faydalanabilece�imiz aray�zler. �push-based notifications� nedir ile ba�lasak san�r�m daha kolay olacak baz� �eyler. Art�k bir �ok ki�inin kulland�� sosyal payla��m sitelerinden �rnekler verebiliriz daha iyi anlamak i�in. Facebook�da �rne�in, sayfa ile her hangi bir etkile�im olmadan zaman zaman sa�dan soldan �1 tane mesaj�n�z var�, �X ki�isi Y�nin foto�raf�n� be�endi� gibi bildirimler al�yoruz. Bu tarz bildirimlere �push-based notifications� diyoruz. T�rk�ele�tirmek i�in kasamad�m a��kcas� ama basit�e bir nesnenin, kendisine ba�lanan ya da �ye olan par�alara bildirimler g�ndererek, kendinde olan de�i�imleri bildirmesi olarak a��klayabiliriz. G�zlemci ve g�zlenen olarak d��n�rsek biraz daha netle�ebilir san�r�m. B�t�n bu kavramlar asl�nda mevcut event yakla��m� ile �st� kapal� olarak bize sunulmakta t�m yaz�l�m geli�tirme dillerinde. Ayr�ca �Observer� tasar�m kal�b� �eklinde de literat�rde yerini uzun s�redir korumakta.

IObservable ve IObserver aray�zleri de bu tasar�m kal�b�n�n .NET Framework�de ki yans�mas�. Peki neden yeni olarak .NET Framework 4.0 ile geldi ya da mevcut event yap�s� zaten bu kavramlar� kar��lam�yor mu sorular�n� sorabilirsiniz…Geli�en ihtiya�lar ve kullan�c� e�ilimlerinden dolay� asenkron �a�r�lar ve da��n�k olay bazl�(distrubted events) yakla��mlar� kendi sistemlerimizde, kendimize �zg�n y�ntemler ile kullanmam�z gerekebiliyor. Bundan dolay� bu iki aray�z ile daha kontroll� bir �ekilde kendi �push-based notification� tarz� uygulamalar�m�z� .NET Framework ile daha kolay geli�tirebiliyoruz. Bir �rnek ile devam edip biraz daha netle�tirelim.Yabaca��m�z �rnek basit bir konsol uygulamas� olup, dolar�n y�kseli�ini simule eden ve bu y�kseli�i takip eden bir uygulama olacak. Olduk�a basit…Yine standart olarak kod �zerinden a��klamalar ile anlatmaya �al��aca��m. O zaman ba�l�yoruz…

    //IObservable aray�z�nden g�zlemnecek nesnemizin s�n�f� yarat�yoruz.
    //T tipindeki nesne yaratt���m�z nesne ya da daha temel bir nesne olabilir.
    //IObservable aray�z�nden t�r�yen s�n�f, aray�zden gelen Subscribe()
    //metodunu tan�mlamak durumda. Bu metod ile bu nesnemizi g�zleyecek
    //nesneleri tan�ml�yoruz.
    public class Dolar : IObservable
    {
        //Nesnemizi birden fazla g�zlemci g�zleyebilece�i i�in
        //List tipinde bir nesne ile g�zlemcileri saklayabilece�imiz
        //bir koleksiyon tan�ml�yoruz.
        private List> _subscribers;
        private int _amount;

        public Dolar()
        {
            _subscribers = new List>();
        }

        public int Amount
        {
            get
            {
                return _amount;
            }
            set
            {
                _amount = value;
                //Nesnemizde olu�acak de�i�iklikleri g�zlemcilere,
                //g�zlemcilerin(-ki bunlar IObserver aray�z�nden
                //yarat�lan s�n�flar) OnNext() metodu ile bildiriyoruz.
                foreach (var item in _subscribers)
                {
                    item.OnNext(this);
                }
            }
        }

        //Subscribe metodu IObservable aray�z�nden gelen bir metod.
        //Bu metod ile nesnemizi g�zlemleyecek di�er nesneleri belirtebiliyoruz.
        //Bir ba�ka deyi�le nesnemize abone olacak ve onun de�i�ikliklerinden
        //etkilenecek olan nesneleri al�yoruz.
        //IDisposable tipinde bir d�n�� de�eri olmas�n�n sebebi, g�zlemcilerin
        //gerekti�i zaman aboneliklerini iptal ettirebilmelerini sa�l�yor.
        //Bu �rnekte bu konuya de�inmedim.Belki ileride
        public IDisposable Subscribe(IObserver observer)
        {
            if (!_subscribers.Contains(observer))
                _subscribers.Add(observer);

            return null;
        }
    }

G�zlenecek nesnemizin s�n�f� olu�turduktan sonra, bu nesne �zerindeki de�i�iklikleri takip ve kontrol edece�imiz, g�zlemci nesnelerimizin s�n�flar�n� a�a��daki gibi yazabiliriz.

    //A�a��daki �rnek s�n�fta, IObserver aray�z�nden yaratt���m�z nesne
    //CurrencyTracker nesnesi, Dolar tipinde ki nesneleri g�zlemleyecek.
    //IObserver aray�z�nden gelen 3 tane zorunlu metod var.
    //OnNext() metodu ile de�i�en datay� g�zlemciye bildiriyoruz,
    //OnError() metodu ile hata olu�tu�u durumlar� g�zlemciye bildirebiliyoruz,
    //OnCompleted() metodu ile de bildirimlerin tamamland��� bilgisini verebiliyoruz.
    public class CurrencyTracker : IObserver
    {
        public CurrencyTracker()
        {

        }

        public void OnCompleted()
        {
            Console.WriteLine("��lem Tamamland�");
        }

        public void OnError(Exception error)
        {
            Console.WriteLine("Hata olu�tu");
        }

        public void OnNext(Dolar value)
        {
            Console.WriteLine("Dolar'�n de�eri:{0} ",value.Amount);
        }
    }

    //Bu �rnek i�in, yukardaki di�er g�zlemciye benzeyen ba�ka bir
    //g�zlemci, ayn� mant�kla �al��makta.Ek olarak OnNext() metodunda
    //gelen veri de�erini kontrol ediyor.
    public class LimitTracker : IObserver
    {

        public LimitTracker()
        {

        }

        public void OnCompleted()
        {
            Console.WriteLine("��lem Tamamland�");

        }

        public void OnError(Exception error)
        {
            Console.WriteLine("Hata olu�tu");
        }

        public void OnNext(Dolar value)
        {
            if(value.Amount>70)
                Console.WriteLine("Dolar'�n de�eri �ok y�ksek: {0} .Kriz olabilir.", value.Amount);
        }
    }

Son olarak ise yazd��m�z kodlar�n nas�l �al��t��n� g�rmek ad�na a�a��daki gibi basit bir konsol uygulamas� yaz�yoruz.

    class Program
    {
        static void Main(string[] args)
        {

            Dolar d = new Dolar();
            CurrencyTracker ct = new CurrencyTracker();
            LimitTracker lt = new LimitTracker();

            //Dolar nesnemize abone oluyoruz ve g�zlemlemeye ba�l�yoruz
            d.Subscribe(lt);
            d.Subscribe(ct);

            //1000 milisaniye de bir Dolar tipindeki nesnemizin Amount de�erini
            //de�i�tiriyoruz.
            Timer t = new Timer((s) =>
            {
                d.Amount = new Random().Next(100);
            }, null, TimeSpan.FromMilliseconds(1), TimeSpan.FromMilliseconds(1000));

            Console.ReadLine();
        }
    }

�rnek uygulamam�z�n ��kt�s� da a�a��daki gibi olacakt�r…

�imdilik bu kadar…Olduk�a basit bir �rnekle .NET 4.0 ile gelen IObserverve IObservablea��klamaya �al��t�m, umar�m biraz olsun faydas� olur.

�rnek projeyi buradan indirebilirsiniz…

Microsoft Enterprise Library 5.0 versiyonu yay�nland�…

Arda — Wed, 21 Apr 2010 17:14:26 +0000

patterns & practices ekibinden uzun s�redir beklenen haber geldi. Microsoft Enterprise Library 5.0 versiyonu son halini al�p yay�nland�. �Bu adresten k�t�phanenin kurulum dosyalar�n� ve kaynak kodlar�n� indirip, kendi geli�tirmekte oldu�unuz uygulamalarda kullanabilirsiniz.

Ayr�ca ayr�nt�l� bilgi ve d�k�mantasyon i�in de MSDN sayfas�na g�z atman�z� tavsiye ederim.

Okumak laz�m…

Arda — Tue, 11 Aug 2009 10:33:36 +0000

Framework Design Guidelines: Conventions, Idioms, and Patterns for Reusable .NET Libraries

.Net ile uygulama geli�tiren herkesin okumas� gerekli olan bir kitap. Uzun zaman �nce alm�� okumu�tum,�imdi tekrardan bilgilerimi tazeliyorum. .Net Framework’� geli�tirilirken ki yakla��mlar�n payla��ld��,s�per ��retici bir kitap… 2. bask�s� ��kt�. .NET 3.5 ile ilgili,ona da bak�n derim…

Pro ASP.NET MVC Framework

En son ald��m kitap. D��nd��mden de �abuk elime ula�t�,d��nd��mden de h�zl� okuyorum…ASP.NET MVC Framework ile geli�tirme yap�yorsan�z mutlaka elinizin alt�nda bulunmas� gereken bir kitap. �ok g�zel �rnekleri var,temel konular ile ba�lay�p,ileri d�zey ASP.NET MVC Framework konular�na da de�inilmi� bir kitap.

Asp.Net MVC Framework’de Entity Framework hatas�…

Arda — Sun, 09 Aug 2009 10:41:16 +0000

Compiler Error Message: CS0012: The type ‘System.Data.Objects.DataClasses.EntityObject’ is defined in an assembly that is not referenced. You must add a reference to assembly ‘System.Data.Entity, Version=3.5.0.0, Culture=neutral, PublicKeyToken=b77a5c561934e089′.

Asp.NET MVC Framework ile Entity Framework kullanmak isteyebilirsiniz…Bak�n�z ben…�ok basit bir i�lem i�in t�m kodlar�m� yazd�m,ilgili referanslar�m� verdim.Projelerimi derledim ve hi� bir hata almad�m. Ta ki projeyi �al��t�rana kadar…

Projeyi �al��t�rd��mda yukar�daki gibi bir hata ald�m. �lgili bir DLL dosyas�n� bulamamadan kaynaklanan �ok tan�d�k bir hata. Proje referanslar�m� kontrol ettim bakt�m d�zg�n,olmas� gereken t�m DLL’ler var…�lgin�…

Sonra ASP.NET MVC Framework’te runtime’da bir s�r� i�lemlerin arka tarafta yap�ld�� akl�ma geldi ve runtime’da gerekli olacak bu DLL’in bir �ekilde runtime s�ras�nda y�klenmedi�i kanatine vard�m.Ve tabi ki ilk bakt��m yer web.config’deki assemblies k�sm� oldu. Buraya a�a��daki sat�r� ekleyince art�k her �ey istedi�im gibi oldu.

ASP.NET MVC RC2 ��kt�…

Arda — Thu, 05 Mar 2009 19:35:29 +0000

Sona do�ru yakla��yoruz san�r�m. ASP.NET i�in geli�tirilmekte olan MVC Framework’�n�n RC2 versiyonu yay�nland�. Yeni versiyon setup ve deployment konular�nda yenilikler i�eriyor. En �nemli yenilik hosting �irketleri i�in �zel kurulum modu diyebilirim. Daha fazla ayr�nt�y� buradan ��renebilirsiniz.

Asp.net MVC framework betas� ��kt�…

Arda — Mon, 20 Oct 2008 06:56:55 +0000

Priview 4′den sonra Beta �eklinde yava� yava� son halini alan MVC framework’� ��kt�. Scott Guthrie’nin ayr�nt�l� haberini buradan okuyabilirsiniz.

Ne “Model-View-Controller” m�?

Arda — Wed, 17 Oct 2007 12:38:22 +0000

�Tasar�m kal�plar��(design patterns) kavramlar� her yaz�l�mc�n�n bir �ekilde duydu�u, hatta �o�u yaz�l�mc�n�n ba�vurdu�u mimari yakla��mlar olarak yaz�l�m m�hendisli�i alan�nda yer etmi�tir. Kimileri ne gerek var, kimileride olmazsa olmaz gibi yakla��mlarla tasar�m kal�plar� hakk�nda d��ncelerini belirtsede ister istemez bir �ekilde her yaz�l�mc�n�n fark etmeden bile biraz olsun kulland�� baz� kal�plar vard�r. MVC(Model View Controller) bunlardan biridir, hatta fark�nda olmadan en �ok kullan�lan tasar�m kal�plar�ndan biridir. Bunun nedeni uygulama geli�tirme ara�lar�n�n art�k bu tarz kal�plar ile geli�tirme yapmakta kolayl�k sunuyor olmas�. Bu k�sma fazla girmeden MVC�nin ne oldu�unu biraz daha a�al�m.

Mimari y�nden �nemli olan seperation of concerns(ilgilerin ayr�m�), MVC�nin temelinde olan en �nemli olan kavramd�r. Peki ne demek bu ilgilerin ayr�m� ya da neden gerekli? En basitinden �ok kullan�lan �i� mant��(business logic) ve veri yap�s�n�n(data) birbirinden ayr�m�� ilgilerin ayr�m� kavram�na en soyut �rnek olabilir. Yaz�l�m� olu�turan kavramlar�n bir birinden ayr�lmas�, kendi �zelliklerinin ba��ms�z olarak ele al�nmas� ilgilerin ayr�m� olarak adland�r�labilir. Neden gerekli oldu�una gelince de, bu yaz�l�m�n yenilenebilir ve canl� olmas� gerekti�i gibi mimar� yakla��mlar ile a��klanabilir.

Basit bir �rnek ile ilgileri neden ay�rmak gerekti�ini biraz daha a�al�m. Bir uygulama d��n�n, belli i� kurallar�na g�re, belli bir data �zerinde i�lemler yapan ve bunlar� m��teriler ile payla�an.� Ve bunlar� yaparken i� mant��n�n da aray�z ile beraber i� i�e yap�ld��n� farz edin. En basitinden i� mant��nda ki bir de�i�iklik, aray�z kodlar�na m�dahale edilmesine, basit bir deployment g�ncellemesinde komple tekrar b�t�n kodlar�n i�leme al�nmas�na neden olacakt�r. Bu sadece ��kabilecek basit bir sorun.

De�i�en i� mant��n�n data yap�s�na,yada kullan�c� aray�z�ne etkisi minimum derecede olmas� gerekmektedir. Bu k�s�mda MVC yakla��m� ortaya ��k�yor.

MVC yakla��m�nda;

Model:Uygulama taraf�ndan sunulacak olan bilgiler Model ismi alt�nda ele al�n�yor.� Business i�lemleri� sonu�lar�nda yorumlanm�� data,ya da ham data Model alt�nda ele al�nabilir. Bu datalar,bir web servisinden,bir dosyadan yada bir database�den geliyor olabilir. K�saca nereden ya da nas�l geldi�i �nemli olmayan veri k�meleri Model �at�s� alt�nda ele al�n�r. �rnek vermek gerekirse de .NET�deki DataSet,DataTable kavramlar� g�sterilebilir.

View:Model�in g�r�nt�lendi�i k�s�md�r. Daha da anla��l�r olarak, UI(userinterface) k�sm� View �at�s� alt�nda ele al�n�r. ASP.NET�deki Aspx sayfalar� ve .ascx kullan�c� kontrolleri view �at�s� alt�nda ele al�nabilecek kavramlar olarak �rnek g�sterilebilir.

Controller:View �at�s� alt�ndaki elemanlar�n etki�elimleri Controller alt�nda ele al�n�r. Model �zerinde de�i�iklikler yap�labilmesini sa�layan i�lemler,i�lemleri tetikleyen etkiler Controller �at�s� alt�ndad�r. Yine .NET�deki event ve handler mekanizmalar� �rnek olarak g�sterilebilir.

Bir web uygulamas� ak�� zerinden MVC mant��n� biraz daha peki�tirelim.

Kullan�c� web sayfas�n�(View) g�r�nt�ler.
Sayfa ile bir buton�a basarak etkile�ime girer.
Bu etkile�im sonucunda ki olay veriye(Model) etki eder.(Controller)
Veri(Model) g�ncellenir,de�i�ir, de�i�en yap�ya g�re tekrar View olu�ur.

Bu ak��tan; View, Model��n nas�l de�i�ece�ini bilmez. Model i�in View�in nas�l olaca�� nemli de�ildir, gibi yarg�lara ula�abiliriz ki amac�m�z da buydu.

MVC�yi basit�e anlatabilmi�imdir umar�m, bu basit bilgilendirme umar�m biraz daha baz� �eylerin netle�mesinde yard�mc� olmu�tur. �lerleyen zamanlarda� benzer konular ile bu y�nde ��rendiklerimi,yapt�klar�m� payla�aca��m.Sizinde d��nce ve fikirleriniz varsa, benimle payla�maktan �ekinmeyin…